آن چه بر افطار مترتّب مىشود س روزه واجب معيّنِ بالذات را افطار كردن ، چه صورت دارد ؟ ج حرام است افطار كردن آنها ، بلكه در بعضى از آنها كفاره ، واجب مىشود ، مثل روزهء ماه رمضان و نذر معيّن « 1 » . و جايز است افطار نمودن روزهء غير معيّن را پيش از زوال ، چه قضاى شهر رمضان باشد ، يا غير آن ؛ و لكن در قضاى شهر رمضان بعد از زوال حرام است ، بلكه كفاره ، لازم مىشود على الأقوى ، ولى كفّاره آن ، « ده مسكين طعام دادن » است ؛ و با عدم تمكَّن ، « سه روز روزه » است ؛ اما نذر مطلق و مندوب ، جايز است ، چه بعد از زوال و چه پيش از زوال . بعضى از موارد وجوب قضا س بر حايض و نفساء ، قضاى روزه ماه رمضان ، واجب است يا نه ؟ ج بلى واجب است . و همچنين بر كسى كه خواب رفته باشد تمام روز را و نيّت نكرده باشد ، يا آن كه روزه را فراموش كرده باشد و [ نيز ] كسى كه فراموش نموده باشد غسل جنابت را و بگذرد بر آن چند روز ، يا تمام ماه ، واجب است بر أو قضا . و اگر غافل شود از جنابت يا از غسل ، يا از آن كه شبْ شبِ روزه است ، واجب است بر أو قضا على الأقوى . و واجب است [ قضا ] بر مرتدّ ، چه ملَّى باشد چه فطرىّ . و مستحب است تتابع در آن ؛ و ترتيب در آن ، واجب نيست « 2 » ، چه از يك سال بگذرد ، يا بيشتر ، لكن سنت است .

--> « 1 » و قضاى رمضان بعد از زوال چنان كه خواهد آمد ؛ و صوم اعتكاف در صورت وجوب آن . « 2 » در ضيق وقت و عدم امكان جمع ، نيت نمايد موقّتِ به ما بين دو رمضان را بالنسبه به غير موقت و معيّنِ به نذر را مثلا بالنسبة به غير معيّن .